مدیریت انرژی؛ استراحت بخشی از زندگی ماست

سال‌هاست از وقتی فهمیدم اگر انرژی نداشته باشم، هیچ کاری را درست نمی‌توانم انجام بدهم، حتی برای عزیزترینم، به همه از آن به بعد توصیه کردم که تحت هر شرایطی مدیریت انرژی داشته باشند. چطوری؟ با استراحت.

چندین سال پیش مبحث دکتری را گوش می‌کردم و درباره اهمیت استراحت در زمان بیماری صحبت می‌کرد. چیزهای دیگری مثل تغذیه مناسب هم مؤثر است. یکی از راه‌های حفظ سلامت جسم و روان، استراحت است. جالب این است که چند روز پیش در وبینار سرزبان هم به همین نکته اشاره شد و جمله‌ای که شیما صادقی گفت: «انرژی نباید پاداش کار ما باشد، باید جزو برنامه زندگی ما باشد.» برایم بسیار جالب و مهم به نظر رسید و تلنگر بیشتری برایم بود.

انرژی بدن از کجا می‌آید؟

اما اصلاً انرژی بدن از کجا می‌آید؟

بدن ما انرژی مورد نیازش را از غذایی که می‌خوریم به دست می‌آورد. کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها در فرایندهای گوارشی و متابولیکی به موادی تبدیل می‌شوند که سلول‌ها می‌توانند از آنها استفاده کنند. سلول‌ها بخشی از این انرژی را به شکل مولکولی به نام ATP در اختیار فعالیت‌های مختلف بدن قرار می‌دهند؛ از حرکت عضلات و فعالیت مغز گرفته تا بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن.

بخشی از سوخت بدن هم برای زمان نیاز ذخیره می‌شود؛ گلوکز عمدتاً به شکل گلیکوژن در کبد و عضلات ذخیره می‌شود و بخش مهمی از ذخیره انرژی بدن نیز به شکل چربی در بافت چربی نگهداری می‌شود.

پس وقتی از «مدیریت انرژی» حرف می‌زنیم، فقط از یک احساس ذهنی حرف نمی‌زنیم. بدن ما واقعاً منابع انرژی دارد و آنها را مصرف و ذخیره می‌کند. اما این منابع بی‌نهایت نیستند و بدن برای بازسازی و تنظیم بسیاری از فرایندهایش به استراحت و خواب نیاز دارد.

چه چیزهایی به حفظ انرژی ما کمک می‌کنند؟

اما فقط غذا نیست که به حفظ انرژی ما کمک می‌کند. خواب کافی و منظم، فعالیت بدنی، استراحت، کاهش استرس و حتی داشتن ارتباط و حمایت اجتماعی، همگی می‌توانند در حفظ توان جسمی و روانی ما نقش داشته باشند.

جالب است که فعالیت بدنی هم با وجود اینکه خودش انرژی مصرف می‌کند، می‌تواند به بهتر شدن خواب، کاهش اضطراب و احساس بهتر کمک کند. بنابراین مدیریت انرژی لزوماً به معنی کمتر حرکت کردن یا کمتر کار کردن نیست؛ گاهی اتفاقا یعنی بدانیم چه زمانی حرکت کنیم، چه زمانی کار کنیم و چه زمانی دست از کار بکشیم و به بدنمان فرصت بازیابی بدهیم.

برای استراحت وقت تعیین کنیم

تعیین وقت استراحت در روز یا در هفته یا در سال.

مثلاً یکی تعیین می‌کند دو روز آخر هفته به یک سفر نزدیک و کوتاه برود.

مثلاً خانمی تعیین می‌کند هنگام پریود ماهانه، در روز اول یا نسبت به حالش، بیشترین استراحت را داشته باشد. چیزی که کمتر درباره آن صحبت شده است. اطرافیان پریود خانم‌ها را عادی و طبیعی می‌دانند، ولی توجهی به نیاز استراحت آنها در خانه ندارند. من این موضوع را از پزشکی هم شنیده‌ام که در این دوره ممکن است سطح انرژی و توان بدنی بعضی زنان کاهش پیدا کند و نیازشان به استراحت بیشتر شود.

البته استراحت کردن زن و مرد ندارد. همه آدم‌ها نسبت به موقعیت زندگی‌شان تعیین می‌کنند چه وقت استراحت کنند.

یکی دیگر از راه‌های ذخیره انرژی، خواب به‌موقع و کافی است. بماند که بسیاری شیفت شب کاری دارند و ما در اطرافیان خود می‌بینیم با وجود خوابیدن در روز، کمتر جبران می‌شود. خواب کافی و منظم برای سلامت جسم و روان اهمیت زیادی دارد و به بدن فرصت ترمیم و بازیابی می‌دهد.

وقتی مراقبت از دیگری انرژی می‌گیرد

بسیار در زندگی با روزهایی مواجه می‌شویم که برای انجام کارهای روزانه انرژی نداریم؛ مثلاً پرستاری از کسی که در خانواده بیمار است.

مراقبت از یک فرد بیمار بسیار انرژی‌گیر است و نیاز به برنامه‌ریزی برای مراقبت دارد. بماند که بعضی‌ها در این مورد افراط و تفریط دارند. کسی که از دیگری مراقبت می‌کند هم نیاز دارد گاهی از این نقش فاصله بگیرد و استراحت کند.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) هم درباره مراقبت از دیگران تأکید می‌کند که مراقبان به استراحت و وقفه‌های منظم نیاز دارند و حتی چند ساعت فرصت استراحت در هفته می‌تواند به بهتر شدن حال و توان آنها کمک کند.

فراموش نکنیم تنبلی با استراحت فرق دارد.

استراحت یعنی آگاهانه به بدن و ذهنمان فرصت بدهیم تا دوباره انرژی بگیرد و بتوانیم زندگی و کارمان را با توان بیشتری ادامه دهیم.

استراحت قرار نیست پاداشی باشد که بعد از انجام همه کارها به خودمان بدهیم؛ استراحت بخشی از زندگی ماست.

مریم سلیمانی

منبع؛ مطالعات بیشتر

مؤسسه ملی علوم پزشکی عمومی آمریکا (NIGMS) – متابولیسم چیست؟

CDC – خواب و سلامت قلب

CDC/NIOSH – خواب و کار شیفتی