کتابخانهٔ نخوانده‌ها؛ لباس‌هایی که نپوشیده‌ایم، کتاب‌هایی که نخوانده‌ایم
گاهی یک ایده در دنیای مد و لباس، فراتر از زیبایی و نمایش ظاهر می‌شود و ما را به فکر دربارهٔ زندگی، دانستن، مصرف کردن و چیزهایی می‌اندازد که هنوز تجربه نکرده‌ایم.
چند روز پیش هنگام تماشای یک برنامهٔ مد و لباس، با ایده‌ای بسیار جالب روبه‌رو شدم. نمایش مجموعهٔ بهار و تابستان ۲۰۲۷ برند ایتالیایی والنتینو (Valentino) که به ابتکار الساندرو میکله (Alessandro Michele)، مدیر خلاق این برند، برگزار شده بود.
محل برگزاری نمایش، کتابخانهٔ تاریخی سنت ژنویو (Bibliothèque Sainte-Geneviève) در پاریس بود؛ اما جذابیت ماجرا فقط به انتخاب یک کتابخانه برای نمایش لباس‌ها محدود نمی‌شد. عنوان این مجموعه «Antibiblioteca: Catalogue of the Unread» بود؛ یعنی «آنتی‌بیبلیوتکا: فهرست کتاب‌های نخوانده».
ایده از مفهومی به نام کتابخانهٔ نخوانده‌ها الهام گرفته شده بود؛ مفهومی که نسیم نیکلاس طالب، نویسندهٔ کتاب «قوی سیاه»، در ارتباط با کتابخانهٔ شخصی اومبرتو اکو، نویسنده و فیلسوف ایتالیایی، مطرح کرده است.
اکو کتابخانه‌ای با حدود سی هزار جلد کتاب داشت که طبیعتاً همهٔ آن‌ها را نخوانده بود. طالب به این مجموعهٔ کتاب‌های نخوانده توجه می‌کند و می‌گوید کتاب‌هایی که هنوز نخوانده‌ایم، صرفاً کتاب‌های بی‌استفاده‌ای نیستند؛ آن‌ها یادآور چیزهایی هستند که نمی‌دانیم و فرصت‌هایی که هنوز برای یادگیری و کشف کردن پیش روی ما قرار دارند.
این نگاه، نقطهٔ شروع ایدهٔ الساندرو میکله شد. او میان کتاب‌های نخوانده و لباس‌هایی که در کمدها باقی مانده‌اند و هرگز پوشیده نشده‌اند، ارتباطی مفهومی برقرار کرد. همان‌طور که یک کتاب نخوانده هنوز می‌تواند چیزی برای آموختن داشته باشد، لباسی هم که هرگز نپوشیده‌ایم، نمایندهٔ امکان‌ها و تجربه‌هایی است که شاید هنوز به سراغشان نرفته‌ایم.
اما بخش جالب‌تر ماجرا این بود که از مهمانان نمایش خواسته شده بود هرکدام یک کتاب، نو یا از کتابخانهٔ شخصی خود، همراه بیاورند. کتاب‌ها در محل نمایش جمع‌آوری شدند تا بعداً از طریق نهادهای همکار به کتابخانه‌های عمومی اهدا شوند. به این ترتیب، نمایش مد به فرصتی برای گردش کتاب و رساندن آن به دست خوانندگان تازه تبدیل شد.
به نظرم این ایده فقط یک ابتکار خلاقانه در دنیای مد نیست؛ می‌تواند ما را به تأمل دربارهٔ عادت‌ها و انتخاب‌هایمان دعوت کند.
ما معمولاً لباس‌های زیادی می‌خریم، اما همهٔ آن‌ها را نمی‌پوشیم. بعضی لباس‌ها پس از مدتی در کمدها می‌مانند و به‌تدریج فراموش می‌شوند. در حالی که می‌توانیم به‌جای خرید مداوم، از لباس‌های قدیمی استفادهٔ دوباره کنیم، آن‌ها را تغییر دهیم، بازیافت کنیم و به چیزی تازه تبدیل کنیم. مدتی است به این موضوع فکر می‌کنم که چطور می‌توانم با تغییر دادن و استفادهٔ دوباره از لباس‌ها، خریدهای اضافی را کمتر کنم. به نظرم این هم نوعی خلاقیت است و هم راهی برای مسئولانه‌تر مصرف کردن.
به نظر من، اگر لباسی را نمی‌پوشیم و دیگر به آن نیازی نداریم، حداقل کاری که می‌توانیم انجام دهیم بخشیدن آن به دیگری است؛ البته به شرطی که لباس تمیز، سالم و در حد استفادهٔ دوباره باشد. مهم است که این کار با احترام و حفظ کرامت انسانی انجام شود.
من به این باور دارم که از هر کتاب و از هر انسانی می‌توان چیزی آموخت. هر کتاب از ذهن یک انسان بیرون آمده است؛ ذهنی که تجربه‌ها، اندیشه‌ها، پرسش‌ها و برداشت‌های خودش را دارد. ممکن است با بخش زیادی از آن موافق نباشیم.
شاید گاهی ارزش خواندن یک کتاب نه در تأیید حرف‌های نویسنده، بلکه در فرصتی باشد که برای فکر کردن، مقایسه کردن و شکل دادن به دیدگاه خودمان در اختیارمان می‌گذارد.
به همین دلیل، کتابخانهٔ نخوانده‌ها برای من یادآور دنیای بزرگی از دانسته‌ها و نادانسته‌هاست که هنوز می‌توانیم به سراغشان برویم.
و چه خوب که یک نمایش مد توانسته است با پیوند دادن کتاب و لباس، چنین پرسشی را پیش روی ما بگذارد: چند امکان تازه در زندگی ما وجود دارد که هنوز کشفشان نکرده‌ایم؟
شاید لازم نباشد همیشه چیز تازه‌ای بخریم؛ گاهی کافی است به داشته‌هایمان دوباره نگاه کنیم، کتابی را از قفسه بیرون بیاوریم، لباسی را از کمد برداریم و فرصتی تازه به چیزی دهیم که مدتی فراموشش کرده‌ایم.
مریم سلیمانی