یادگیری در زمان جنگ؛ اندیشیدن در جهانی ناآرام
نگاهی به مقاله «یادگیری در زمان جنگ» از سی. اس. لوئیس
در سال ۱۹۳۹، همزمان با آغاز جنگ جهانی دوم، سی. اس. لوئیس سخنرانیای ارائه کرد که بعدها با عنوان «یادگیری در زمان جنگ» منتشر شد. این مقاله با یک پرسش اساسی آغاز میشود: وقتی جهان گرفتار جنگ، ترس و ویرانی است، آیا هنوز مطالعه کردن، آموختن، اندیشیدن و خلق کردن معنایی دارد؟
لوئیس برای پاسخ به این پرسش، ابتدا نگاه ما را به خودِ جنگ تغییر میدهد. از نظر او، جنگ وضعیت کاملاً تازهای برای انسان ایجاد نمیکند؛ بلکه فقط وضعیت همیشگی بشر را آشکارتر میکند تا دیگر نتوانیم آن را نادیده بگیریم. انسان همیشه در شرایطی ناپایدار زندگی کرده است؛ زندگی همواره با خطر، مرگ و ناامنی همراه بوده و جنگ تنها این حقیقت را پررنگتر نشان میدهد.
از همین رو، لوئیس معتقد است بحران نمیتواند بهانهای برای کنار گذاشتن زندگی فکری باشد. اگر انسان منتظر بماند تا شرایط کاملاً آرام و مطلوب فرا برسد، هرگز زمان مناسبی برای یادگیری و آفرینش پیدا نخواهد کرد؛ زیرا چنین شرایطی در زندگی انسان بهندرت وجود دارد.
او میگوید کسانی که واقعاً خواهان دانش هستند، حتی در شرایط دشوار نیز به دنبال آن میروند. مانع اصلی همیشه نبودن فرصت نیست؛ گاهی انتظار برای فرصت ایدهآل خود به مانعی بزرگ تبدیل میشود.
لوئیس در ادامه از دو دشمن بزرگ یاد میکند که انسان را از مسیر یادگیری و رشد بازمیدارند: نخست، فشار و آشفتگی ناشی از شرایط بحرانی؛ و دوم، ناامیدی از کمبود زمان. انسان ممکن است تصور کند برای آموختن دیر شده است یا دیگر فرصتی برای آغاز کردن ندارد. اما او یادآوری میکند که حتی طولانیترین عمر انسان نیز برای شناخت همه چیز کافی نیست و هر انسانی تا پایان زندگی همچنان در حال آموختن باقی میماند.
او همچنین بر اهمیت انتخاب آگاهانهٔ کتابها تأکید میکند. ذهن انسان نیازمند تغذیه است و همانگونه که برای رشد جسم باید غذای مناسب انتخاب کرد، برای رشد اندیشه نیز باید به سراغ آثار ارزشمند رفت.
البته باید توجه داشت که سی. اس. لوئیس نویسندهای با جهانبینی مذهبی است و بخشی از اندیشههای او دربارهٔ معنا، مرگ و جایگاه انسان از باورهای دینی او سرچشمه میگیرد. با این حال، مقالهٔ «یادگیری در زمان جنگ» فقط متنی مذهبی نیست؛ بلکه لایهای انسانی و عمومی نیز دارد: دفاع از اندیشیدن، آموختن و آفرینش در زمانی که جهان گرفتار بحران است.
خواندن یک نویسنده به معنای پذیرفتن همهٔ دیدگاههای او نیست. ما میتوانیم میان اندیشهها انتخاب کنیم و از آن بخشهایی بهره بگیریم که برای تجربهٔ انسانی امروز ما معنا دارند. گاهی سخنی ارزشمند از کسی میآموزیم که در همهٔ زمینهها با او همنظر نیستیم.
پیام اصلی مقالهٔ لوئیس را میتوان چنین خلاصه کرد:
جنگ نباید زندگی فکری انسان را متوقف کند. اگر منتظر جهانی کاملاً آرام و بیخطر بمانیم، هرگز فرصت کافی برای آموختن، اندیشیدن و آفرینش نخواهیم یافت.
خلاصه و بازنویسی: مریم سلیمانی