ناصر مسعودی/از چینی‌های خانه پدری تا صدای گیلان

ناصر مسعودی؛ صدای ماندگار گیلان
ناصر مسعودی‌ (۱۴۰۳–۱۳۱۳) خواننده، آهنگساز و یکی از مهم‌ترین چهره‌های موسیقی گیلان بود. او در محله صیقلان رشت به دنیا آمد و زندگی می‌کرد. مسعودی با تلفیق موسیقی دستگاهی ایرانی و گویش گیلکی، آثاری پدید آورد که امروز بخشی از هویت موسیقی شمال ایران به شمار می‌آیند. بسیاری او را «صدای اصیل گیلان» می‌دانند؛ هنرمندی که هم در آواز و هم در آهنگسازی، نقش مؤثری در حفظ و زنده نگه داشتن فرهنگ گیلکی داشت.
از چینی‌های خانه پدری تا صدای گیلان
اسم «مسعودی» همیشه مرا به چینی‌های دوران کودکی‌ام در خانه پدری می‌برد؛ چینی‌هایی با مُهر «مسعودی» پشتشان که دیگر نمی‌دانم تصویرشان در ذهنم چقدر درست و دقیق مانده است. در نوجوانی، وقتی برای اولین‌بار خواننده‌ای گیلکی‌زبان را با همین نام شنیدم، مدتی با خودم فکر می‌کردم شاید این دو به هم مربوط باشند.
چندی پیش مستندی از ناصر مسعودی را با اجرای بهزاد بلور در بی‌بی‌سی پخش می‌کردند. چون در آشپزخانه مدام در رفت‌وآمد بودم، تنها صدای مستند را می‌شنیدم. در صحبت‌هایش شنیدم که در دورانی زندگی کرده که هنوز رادیو نبود؛ زمانی که هنرمندان زنده می‌خواندند و می‌نواختند و گرامافون حکم دستگاه موسیقی را داشت. صدایش در یازده‌سالگی کشف می‌شود و فقط دو سال بعد، در سیزده‌سالگی، برای اجرا دعوتش می‌کنند. برایم عجیب بود که در آن روزگار چقدر آدم‌های فرهیخته و قدرشناس داشته‌ایم؛ و چقدر امروز استعدادهای یک نوجوان سیزده‌ساله آسان نادیده گرفته می‌شود.
بعد از انقلاب، ده سالِ تمام بدون فعالیت می‌ماند؛ ده سال سکوت—که کم زمانی نیست. تا این‌که سریال «میرزا کوچک‌خان» ساخته می‌شود. خواننده نخستینِ ترانه سریال چون گیلکی‌زبان نبود و تلفظ‌ها درست از کار درنیامده بود، مردم گیلان اعتراض می‌کنند و سازندگان سراغ ناصر مسعودی می‌روند تا شعر را با زبان و لحن اصیل بخواند.
در مستند اشاره شد که مسعودی تنها یک خواننده نبود؛ او آهنگساز و از چهره‌های مهمِ پاسدار موسیقی گیلان بود. کسی که توانسته بود موسیقی دستگاهی ایرانی را با لحن و واژگان گیلکی درهم بیامیزد و آثاری بیافریند که هم اصالت دارند و هم ماندگاری.
اما از همه بیشتر، توصیه‌اش به جوانان در ذهنم ماند:
گذشته و ریشه‌های خود را فراموش نکنید.
و امروز که این متن را می‌نویسم، می‌دانم ناصر مسعودی به‌تازگی از میان ما رفته است؛ و من تازه این مستند را دیدم.
چه حیف که هنرمندان و بزرگان ایران را معمولاً بعد از رفتنشان به ما معرفی می‌کنند.

مریم سلیمانی